Op de camino naar Santiago de Compostella kom je tegenwoordig net zoveel smartphones tegen als pelgrimsstokken. Influencers filmen hun etappes live, apps bieden geolokaliseerde gebeden aan, en online gemeenschappen wisselen digitale ex-voto’s uit.
Deze verschuiving van de verering van heiligen naar hybride vormen, tussen devotie en popcultuur, heeft een weinig bekende naam: hagietomamofilie. Deze term verwijst naar de uitgesproken, soms gepassioneerde, gehechtheid aan heilige figuren en de objecten die ermee geassocieerd zijn, of het nu gaat om relikwieën, beelden, vrome afbeeldingen of online inhoud.
Technorituelen en digitaal sacraal: devotie buiten de muren
Een artikel gepubliceerd in september 2026 op de blog van CASTAC beschrijft wat onderzoekers “technorituelen” noemen: het gebruik van media-technologieën als verlengstuk van de rituele ruimte, wat een vorm van “digitaal sacraal” creëert. We spreken niet langer alleen over het bekijken van een mis in replay.
Live gebedvideo’s voor relikwieën, gemeenschappen die novenen organiseren via groepsberichten, en live-uitzendingen van processies die worden gecommentarieerd als sportevenementen: de verering van heiligen migreert naar digitale ruimtes die functioneren als extensies van het ritueel. Het fenomeen gaat verder dan het simpele gebruik van een scherm. Het transformeert de relatie tot het sacraal in een continu toegankelijke, gedecentraliseerde, deelbare praktijk.
Dit soort initiatieven illustreert goed hoe de hagietomamofilie op Votre Psy vormen aanneemt die eerdere generaties zich niet zouden hebben kunnen voorstellen: men verzamelt devoties zoals men kilometers verzamelt.
Toeristisch en erfgoedpelgrimage: wanneer de heilige een bestemming wordt
Men zou verkeerd denken dat hagietomamofilie alleen de praktiserende gelovigen betreft. Een studie gepubliceerd op 29 augustus 2026 in Tourism Geographies, gebaseerd op de bibliometrische analyse van 597 publicaties geïndexeerd in Scopus, toont aan dat de ervaringsgerichte en erfgoedbenaderingen nu de overhand hebben in het onderzoek naar pelgrimage, terwijl de institutionele en religieuze dimensie geleidelijk aan zijn centraliteit verliest.
De camino naar Santiago is het meest sprekende voorbeeld. Volgens La Croix wordt “onze pelgrimage gevolgd als een soapserie”: de wandelaars documenteren elke stap, en sommige accounts hebben een publiek dat vergelijkbaar is met dat van content creators die gespecialiseerd zijn in reizen. De patroonheilige wordt een narratief voorwendsel, een rode draad voor een persoonlijk verhaal dat online wordt gedeeld.
Deze studie wijst ook uit dat de vraagstukken rond governance en duurzaamheid van pelgrimsplaatsen nog weinig zijn ontwikkeld. De meningen hierover variëren, omdat de overbevolking van bepaalde paden concrete problemen met onderhoud, afvalbeheer en cohabitaties met omwonenden met zich meebrengt, zonder dat er een duidelijk kader is ontstaan.
Relikwieën, restitutie en erfgoedspanningen in hagietomamofilie
De verering van heiligen beperkt zich niet tot individuele praktijken. Het omvat erfgoed- en diplomatieke kwesties die direct de moderne cultuur raken. In Rusland werd de ontdekking van relikwieën die aan een middeleeuwse prins worden toegeschreven, door officiële vertegenwoordigers als een “wonder” gekwalificeerd, met het plan om een fragment naar het front te sturen, volgens Meduza. De politieke instrumentalisering van de devotie aan heiligen is niet nieuw, maar neemt hier een zeer hedendaagse dimensie aan.
De objecten van devotie circuleren op een geglobaliseerde markt waar sacraal en handelswaarde met elkaar verweven zijn. De culturele restitutiebewegingen die wereldwijd toenemen, tonen aan dat hagietomamofilie, ver van een simpel hobby van verzamelaars, zich afspeelt binnen machtsverhoudingen tussen staten, religieuze instellingen en de kunstmarkt.
De objecten die betrokken zijn bij deze spanningen
- Bot- of textielrelikwieën, waarvan de authenticiteit vaak betwist wordt en waarvan de circulatie soms buiten de nationale wettelijke kaders valt.
- Beelden en votieve iconen, die hoge prijzen kunnen bereiken in veilingen wanneer ze hun oorspronkelijke liturgische context verlaten.
- Vrome afbeeldingen en oude medailles, objecten van gespecialiseerde verzamelingen waar sentimentele waarde en numismatische waarde samenvloeien.
Heiligen en popcultuur: van fan cultuur naar devotie
Een bericht gepubliceerd in augustus 2026 op de blog van de Scottish Graduate School for Arts & Humanities trekt een parallel tussen fans van Taylor Swift (de “Swifties”) en middeleeuwse devoten, met de titel “Saints and Swifties: A Match Made in Breakable Heaven”. Het idee is niet om te provoceren, maar om gemeenschappelijke mechanismen aan te wijzen: de verzameling van objecten die verband houden met een bewonderde figuur, de pelgrimage naar symbolische plaatsen, de oprichting van gemeenschappen gestructureerd rond een gedeeld verhaal.
Deze mechanismen zijn ook terug te vinden in de hedendaagse hagietomamofilie. Facebookgroepen die aan patroonheiligen zijn gewijd, functioneren als fanclubs. Online winkels van wondermedailles gebruiken dezelfde marketingcodes als muziekmateriaal. De grens tussen devotie en fan cultuur wordt poreus, en het is precies deze vervaging die de invloed van de verering van heiligen op de moderne cultuur kenmerkt.
Het fenomeen beperkt zich niet tot een sociologische anekdote. Het stelt vragen over hoe we collectieve banden construeren rond beschermheiligen, of ze nu heilig zijn verklaard of gewoon beroemd. Hagietomamofilie fungeert als een onthuller van de hedendaagse behoeften aan rituelen en verbondenheid, ver voorbij het strikt religieuze kader.
Wat opvalt, is de continuïteit. Pelgrims uit de middeleeuwen verzamelden loodjes bij elke stap van hun reis. Digitale pelgrims verzamelen verhalen en virtuele badges. Het object verandert, de handeling blijft.
